Bir yazılım firmasına "bize bir program lazım, ne kadar tutar?" diye sorduğunuzda alacağınız yanıt çoğu zaman "neye ihtiyacınız olduğuna bağlı" olur. Bu bir kaçamak değildir. Aynı adı taşıyan iki yazılım, örneğin iki "sipariş takip sistemi", kapsamına göre birkaç haftalık ya da birkaç aylık bir iş olabilir.
Brif, bu belirsizliği azaltan belgedir. İyi hazırlanmış bir brif, firmaların işinizi doğru anlamasını, birbirleriyle karşılaştırılabilir teklifler vermesini ve projenin baştan doğru yöne gitmesini sağlar. Bu yazıda bir yazılım brifinde nelerin yer alması gerektiğini ve sık yapılan hataları anlatıyoruz. Yazının sonunda doğrudan doldurabileceğiniz bir kontrol listesi de var.
Brif nedir, ne değildir?
Yazılım brifi, projenin neden yapıldığını, kimin için yapıldığını ve neyi çözmesi gerektiğini anlatan kısa bir belgedir. Birkaç sayfa yeterlidir.
Brif, teknik bir şartname değildir. Hangi programlama dilinin, veritabanının ya da sunucunun kullanılacağını yazmanız gerekmez; bunlar firmanın önereceği ve gerekçelendireceği konulardır. Sizden beklenen, işinizi en iyi bilen kişi olarak ihtiyacı açık anlatmanızdır.
Brif bir sözleşme de değildir. Firmayla yapılan görüşmeler sonunda kapsam netleşir ve sözleşmeye ya da ayrıntılı bir analiz belgesine dönüşür. Brif bu sürecin başlangıç noktasıdır.
Brifte olması gereken 10 başlık
1. Şirketiniz ve projenin arka planı
Birkaç cümleyle ne iş yaptığınızı, kaç kişilik bir ekip olduğunuzu ve bu projeyi neden şimdi düşündüğünüzü yazın. "Siparişler büyüdü, Excel yetmiyor" ya da "yeni bir şubeye açılıyoruz" gibi bir tetikleyici, firmanın önceliklerinizi anlamasını kolaylaştırır.
2. Çözmek istediğiniz sorun ve başarı ölçütü
Brifin en önemli bölümü budur. Bir çözüm tarif etmek yerine sorunu anlatın:
- Zayıf: "Bir mobil uygulama istiyoruz."
- Güçlü: "Saha ekibimiz müşteri ziyaretlerini kâğıda yazıyor, ofise dönünce Excel'e aktarıyor. Bilgiler gecikiyor ve kayboluyor. Ziyaret bilgilerinin anında merkeze ulaşmasını istiyoruz."
İkinci anlatım, firmanın size belki bir mobil uygulama, belki de daha basit bir web formu önermesine imkân tanır. Ardından projenin başarılı sayılması için neyin değişmesi gerektiğini yazın: "ziyaret raporları aynı gün sistemde olsun", "teklif hazırlama süresi kısalsın" gibi. Elinizde gerçek bir ölçüm varsa ekleyin; yoksa uydurmak yerine "bugün ölçmüyoruz" demek daha doğrudur.
3. Kullanıcılar ve rolleri
Yazılımı kimler, hangi amaçla kullanacak? Her kullanıcı grubu için kısa bir satır yeterlidir:
| Kullanıcı | Ne yapacak? | Yaklaşık kişi sayısı | Nereden erişecek? |
|---|---|---|---|
| Satış temsilcisi | Müşteri kaydı, teklif oluşturma | 8 | Ofis ve sahada telefon |
| Muhasebe | Faturalandırma, tahsilat takibi | 2 | Ofis bilgisayarı |
| Yönetici | Raporları görme, onay verme | 2 | Bilgisayar ve telefon |
| Müşteri | Sipariş durumunu görme | Değişken | İnternet tarayıcısı |
Bu tablo örnektir; kendi durumunuza göre doldurun. Kullanıcı sayısı ve erişim biçimi (telefon, bilgisayar, internet bağlantısı olmayan ortamlar) mimari kararları doğrudan etkiler.
4. Bugünkü işleyiş
İşin şu an nasıl yürüdüğünü adım adım anlatın: bilgi nereden geliyor, kim ne yapıyor, nerede tıkanıyor? Kullandığınız Excel dosyalarını, formları ya da ekran görüntülerini (kişisel verileri gizleyerek) eklemek, sayfalarca açıklamadan daha çok şey anlatır.
5. İlk sürüm için mutlaka gerekenler
İstek listesini üç gruba ayırın:
- Mutlaka olmalı: Bunlar olmadan yazılım kullanılamaz.
- Olsa iyi olur: Değerli ama ilk sürümü bekletmemeli.
- İleride: Şimdilik kapsam dışında, ama bilinmesi tasarımı etkileyebilir.
Bu ayrım hem bütçeyi kontrol altında tutar hem de yazılımın daha erken kullanıma girmesini sağlar. Her şeyi ilk sürüme sığdırmaya çalışmak ise hem süreyi hem maliyeti büyütür.
6. Bağlanacak sistemler
Yazılımın konuşması gereken başka sistemler var mı? Örneğin ön muhasebe programı, e-Fatura entegratörü, e-ticaret altyapısı, kargo firması, ödeme sistemi, SMS ya da e-posta servisi. Her biri için kullandığınız ürünün adını yazın. Entegrasyonlar bir projenin süresini ve maliyetini önemli ölçüde etkileyebilir; baştan bilinmeleri sürprizleri önler.
7. Veriler ve yasal yükümlülükler
Yazılım hangi verileri saklayacak? Müşteri adı, telefon, adres, sağlık bilgisi, ödeme bilgisi gibi kişisel veriler işlenecekse bunu açıkça belirtin. Kişisel verilerin işlenmesi 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamındadır ve bu durum yetkilendirme, kayıt tutma ve güvenlik gibi teknik kararları etkiler. Ayrıntılar için KVKK'nın resmî sitesine bakabilirsiniz.
Mevcut bir sistemden veri taşınacaksa bunu da yazın: hangi sistemden, yaklaşık ne kadar kayıt, hangi biçimde.
8. Bütçe aralığı ve takvim
Birçok işletme bütçe paylaşmaktan çekinir; oysa bir aralık vermek, firmanın size uygun bir çözüm önermesini kolaylaştırır. Aynı ihtiyaç, farklı bütçelerle farklı biçimlerde karşılanabilir. Örneğin hazır bir ürünün üzerine eklentiyle, aşamalı bir özel geliştirmeyle ya da kapsamlı bir projeyle. Bu seçenekleri Hazır Paket mi, Özel Yazılım mı? yazımızda karşılaştırmıştık.
Takvim için de iki şeyi ayırın: kesin bir tarih (yasal bir zorunluluk, sezon başlangıcı, fuar) var mı, yoksa tarih esnek mi?
9. Karar süreci ve iletişim
Projede kim karar verecek, kim günlük iletişimden sorumlu olacak? Teklifler hangi tarihe kadar bekleniyor? Firmalar soru sormak isterse kime ulaşmalı? Bu bilgiler hem teklif sürecini hem de proje başladıktan sonraki iletişimi hızlandırır.
10. Sahiplik ve sonrası
Teklif aşamasında konuşulmazsa sonradan sorun çıkaran konuları baştan yazın:
- Kaynak kodun ve verilerin kime ait olacağı
- Yazılımın nerede çalışacağı (sizin sunucunuz, bulut, firmanın altyapısı)
- Teslimden sonra bakım, destek ve güncelleme beklentiniz
- Kullanıcı eğitimi ve dokümantasyon ihtiyacı
Sık yapılan hatalar
- Çözümü dayatmak: "Şu uygulamanın aynısını istiyoruz" demek bir başlangıç olabilir ama asıl ihtiyacı anlatmanın yerini tutmaz. Örnek gösterecekseniz, o örnekte neyi beğendiğinizi açıklayın.
- Her şeyi öncelikli saymak: Tüm maddeler "mutlaka olmalı" ise, hiçbiri gerçekten öncelikli değildir.
- Kullanıcıları sürece katmamak: Yazılımı her gün kullanacak kişilerin görüşü alınmadan yazılan brif, gerçek iş akışını kaçırabilir.
- Bütçeyi tamamen gizlemek: Firmalar ya çok geniş ya çok dar kapsamla teklif verir ve teklifler karşılaştırılamaz hâle gelir.
- Yalnızca toplam fiyata bakmak: Teklifleri kapsam, bakım koşulları, sahiplik ve teslim planıyla birlikte karşılaştırın.
- Brifi tek seferlik belge sanmak: Görüşmelerde netleşen her konuyu brife ya da toplantı notlarına işleyin; böylece herkes aynı sürüm üzerinden konuşur.
Kopyalayıp doldurabileceğiniz kontrol listesi
- Şirketimiz ne iş yapıyor, bu projeyi neden şimdi düşünüyoruz?
- Çözmek istediğimiz sorun nedir? Proje başarılı olursa ne değişecek?
- Yazılımı kimler kullanacak, kaç kişi, hangi cihazdan?
- Bu iş bugün nasıl yürüyor, nerede tıkanıyor? (Örnek dosya ve ekran görüntüleri ekli mi?)
- İlk sürümde mutlaka olması gerekenler neler? Hangileri sonraya kalabilir?
- Hangi sistemlerle bağlantı gerekiyor? (Ürün adlarıyla)
- Hangi veriler saklanacak, kişisel veri var mı? Eski sistemden veri taşınacak mı?
- Bütçe aralığımız ve hedef tarihimiz nedir? Tarih kesin mi, esnek mi?
- Kim karar verecek, kim iletişimden sorumlu? Teklifleri ne zamana kadar bekliyoruz?
- Kod ve verinin sahipliği, barındırma, bakım ve eğitim beklentimiz nedir?
Her soruyu ayrıntılı yanıtlayamamanız sorun değildir. "Bilmiyoruz" ya da "önerinizi bekliyoruz" demek de değerli bir bilgidir; firmanın hangi konularda sizi yönlendirmesi gerektiğini gösterir.
Sık sorulan sorular
Brifi teknik bilgisi olmayan biri yazabilir mi? Evet, hatta çoğu zaman işi en iyi bilen kişinin yazması daha iyidir. Brifte teknik terimler değil, iş süreci ve ihtiyaç önemlidir. Teknik çözümü önermek yazılım firmasının görevidir.
Brif kaç sayfa olmalı? Belirli bir uzunluk yoktur. Çoğu proje için yukarıdaki 10 başlığı kısa paragraflarla yanıtlayan birkaç sayfa yeterlidir. Örnek dosya ve ekran görüntüleri, uzun açıklamalardan daha faydalıdır.
Aynı brifi birden fazla firmaya göndermeli miyim? Evet. Aynı brifi gönderdiğinizde gelen teklifleri aynı kapsam üzerinden karşılaştırabilirsiniz. Firmalardan biri yeni bir soru sorduğunda, yanıtı diğerleriyle de paylaşmak karşılaştırmayı adil tutar.
Projemi anlatırken fikrimin korunmasını nasıl sağlarım? Hassas bilgi paylaşmadan önce firmayla bir gizlilik sözleşmesi (NDA) imzalamayı isteyebilirsiniz. İlk aşamada ise genel ihtiyacı anlatıp ayrıntıları sözleşmeden sonra paylaşmak da bir yöntemdir.
Projenizi birlikte netleştirmek isterseniz özel yazılım geliştirme yaklaşımımızı inceleyebilir ya da brifinizi doğrudan bize iletebilirsiniz.